Ít ai biết: Một buổi sáng ở Thảo Cầm Viên bắt đầu với 3 tấn thức ăn

LTS: Phía sau những chuồng thú ở Thảo Cầm Viên Sài Gòn tại TP.HCM, có một thế giới khác ít khi được nhìn thấy. Ở đó, ngày bắt đầu từ rất sớm, bằng tiếng dao chạm thớt, mùi cỏ tươi và những bước chân đi một vòng quen thuộc để nhìn từng con thú. Không chỉ là cho ăn hay dọn chuồng, người chăm phải học cách đọc những điều rất nhỏ - từ ánh mắt, dáng đi cho đến những dấu hiệu mà con vật để lại.

Tuyến bài "Hậu trường chăm thú ở Thảo Cầm Viên Sài Gòn" ghi lại những công việc lặp lại mỗi ngày, những mối gắn bó không lời và những câu chuyện phía sau một nơi tưởng như đã quá quen thuộc với nhiều người.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

6 giờ 30, phía sau những tán cây cổ thụ của Thảo Cầm Viên, một ngày đã bắt đầu. Không phải bằng tiếng bước chân du khách, mà là tiếng dao chạm thớt, tiếng kéo cỏ xào xạc và mùi thức ăn lan ra trong không khí ẩm của buổi sớm.

Trong khu chế biến, những bó rau và cỏ xanh còn đẫm sương được chất thành từng đống lớn, cao ngang người. Rau, củ, trái cây nằm thành từng rổ. Ở một góc khác, thịt vừa rã đông được cắt, chia nhỏ. Mùi cỏ tươi, mùi cám và mùi thịt cá trộn lẫn vào nhau - thứ mùi có thể khiến người lạ chùn bước, nhưng với những người làm việc ở đây, đã thành quen.

Ít ai hình dung, để vận hành khu vườn thú hơn 160 năm tuổi này, mỗi ngày cần chuẩn bị khoảng 3 tấn thức ăn cho gần 1.900 cá thể động vật (trong đó có 1.400 cá thể ở Thảo Cầm Viên trung tâm cùng 500 cá thể được xí nghiệp ở Củ Chi chăm sóc).

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

5 người chia 3 tấn thức ăn mỗi buổi sáng ở Thảo Cầm Viên

Chị Phạm Hoàng Quỳnh Anh (27 tuổi, nhân viên khu chế biến) bắt đầu công việc từ 6 giờ 30. Nhưng với chị, buổi sáng thường đến sớm hơn.

Một số loại cỏ lá, rau được chuyển lên từ xí nghiệp ở Củ Chi, các loại củ, trái cây được mua từ các đơn vị uy tín, có kiểm định từ trước đó. Chị Quỳnh Anh và các thành viên khu chế biến sẽ kiểm tra chất lượng, loại bỏ phần hư, rồi mới rửa, cắt, phân loại.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

"Chúng tôi làm giống như chuẩn bị đồ ăn ở nhà. Mình ăn sao thì mình làm cho các bạn thú ăn vậy. Rau chỉ lấy phần tươi xanh, củ quả rửa qua sau đó phần hư dập thì cắt bỏ", chị nói, tay vẫn thoăn thoắt lặt rau.

Một buổi sáng ở đây được "cân" bằng những con số nặng trĩu: gần 3 tấn rau, củ, cỏ và khoảng 100 kg thịt, cá, chia cho 23 khu chuồng.

Trong đó, có những bó cỏ voi dài quá đầu người, nặng trĩu, được kéo xuống rồi chất thành từng lớp. Riêng khu voi mỗi ngày đã "ăn" khoảng 400 - 500 kg cỏ lá, chưa kể thêm chuối, bắp, cà rốt, bí đỏ, bánh mì; khu dê cừu khoảng 130 kg cỏ voi; khu hươu cao cổ thì có thêm lá keo…

Tất cả khối lượng đó ở Thảo Cầm Viên được xử lý bởi khoảng 5 người, trong vài giờ buổi sáng. "Khó nhất là vận chuyển. Cỏ nhiều, nặng, mà phải chia đi nhiều khu nên tốn thời gian nhất", chị Quỳnh Anh nói.

Ở đây, không có chuyện "ước chừng". Mỗi khẩu phần đều được cân đo theo định mức từ bộ phận dinh dưỡng và thú y, dựa trên loài, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của từng con.

"Không thể cho đại được. Con nào ăn bao nhiêu đều được tính sẵn và theo dõi mỗi ngày", cô gái 27 tuổi nói, đồng thời cho biết tổng chi phí thức ăn mỗi ngày khoảng hơn 40 triệu đồng. Dù gần đây, giá thực phẩm có biến động, khẩu phần của thú vẫn giữ nguyên.

Một ngày bắt đầu bằng… đi một vòng

Cách khu chế biến không xa, anh Phạm Thanh Bình - người phụ trách chăm sóc khu hươu cao cổ, ngựa vằn đã gắn bó 17 năm với công việc chăm sóc thú thì có mặt từ 6 giờ sáng.

Một ngày của anh không bắt đầu bằng việc cho thú ăn mà là đi một vòng tỉ mỉ nhìn từng ngóc ngách ở khu chuồng.

"Sáng nào tôi cũng phải đi một vòng trước. Xem chuồng trại, điện nước, rồi nhìn từng con coi có trầy xước hay dấu hiệu gì lạ không vì ban đêm tụi nó vận động nhiều, nên sáng ra phải kiểm tra lại hết, không thể chủ quan", anh kể.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

Ở khu hươu cao cổ và linh dương, nơi anh Bình phụ trách, mỗi ngày tiêu thụ hơn 200 kg thức ăn. Nhưng với người chăm, con số đó không quan trọng bằng việc… chúng có ăn hay không.

Hiện anh Bình đang phụ trách chăm sóc 8 con hươu cao cổ, trong đó, con đực trưởng thành có thể nặng từ 1 - 1,2 tấn, con cái từ 800 - 900 kg. Thời gian mang thai của hươu cao cổ là 15 tháng. Hươu cao cổ không chỉ là loài động vật trên cạn cao nhất hiện nay mà còn là loài có chiếc lưỡi dài trên 50 cm. Lưỡi hươu cao cổ có thể vươn ra xa, cuộn lại để tuốt thức ăn là lá cây.

Nhìn chăm chú những con hươu cao cổ đang uyển chuyển bước đi dưới gốc cây trong khu chuồng, anh Bình cho biết anh luôn phải để ý xem biểu hiện của con thú thế nào, có ăn hết lượng cỏ trong ngày không.

ẢNH: VŨ PHƯỢNG

"Chỉ cần nó ăn ít đi là mình biết có vấn đề, phải báo liền để điều chỉnh", anh nói. Mùa mưa, cỏ ướt là hươu cao cổ không thích ăn. Nắng quá thì lá khô, cũng không ăn. Tôi chọn lại loại lá, treo thức ăn lên cho phù hợp", anh chia sẻ.

"Nghe tiếng là nó biết mình"

Làm việc lâu năm, mối quan hệ giữa người và thú dần thay đổi. Mỗi khi anh Bình lên tiếng, hươu cao cổ và ngựa vằn đều nhìn về phía anh. Có con lại gần, ngửi, quan sát khi thấy người quen. Cũng có những con chỉ ăn khi đúng người chăm.

"Làm riết thành quen. Đi đâu thấy cây gì nó thích là nhớ đem về cho nó ăn", anh cười. Một câu nói nhẹ, nhưng chứa cả quãng thời gian gắn bó.

Khoảng 7 giờ 30, khi khách bắt đầu vào tham quan, nhiều người chỉ thấy những con thú đang thong thả ăn, nằm nghỉ hoặc vận động trong chuồng. Ít ai biết rằng, phía sau sự bình yên đó, buổi sáng đã đi được nửa chặng.

Hơn 3 tấn thức ăn đã được chuẩn bị. Hàng chục khu chuồng đã được phân chia. Mỗi con thú đã được kiểm tra, theo dõi.

Ở khu chế biến của Thảo Cầm Viên, những bó cỏ đã vơi đi một nửa. Không khí bớt ồn hơn lúc đầu giờ. Quỳnh Anh đứng lại vài giây, nhìn về phía khu chuồng, nơi những con thú đang cúi xuống ăn chậm rãi. "Thấy tụi nó ăn, mình vui", chị nói.

Rồi lại quay vào trong, chuẩn bị những phần việc còn lại cho buổi chiều và cho ngày mai, khi một buổi sáng khác lại bắt đầu, cũng từ những bó cỏ đầu tiên.